Ημέρα της Γυναίκας: Όχι μια «γιορτή»

Posted on March 9, 2014

0



Σοκολατάκια σε σχήμα καρδιάς, γλυκανάλατα ραδιοφωνικά αφιερώματα με τις «μεγάλες ντίβες» του πενταγράμμου, χαριτωμένα κορδελάκια στο πέτο και μια ατμόσφαιρα «καλλυντικίλας» του Χόντου που αιωρείται στην ατμόσφαιρα. Όχι. Δεν είναι αυτή η Ημέρα της Γυναίκας. Δεν είναι η 8η Μάρτη, αλλά ένα συνονθύλευμα εμπορικότητας και μάρκετινγκ. Δεν το λέω εγώ, αλλά η ιστορία.

Πίσω στο μακρινό 1910 η Δεύτερη Διεθνής Διάσκεψη Σοσιαλιστριών στην Κοπεγχάγη καθιέρωσε την 28η Φεβρουαρίου ως την ημέρα μνήμης των αγώνων των γυναικών για μια καλύτερη ζωή. Αφιερώθηκε στις μαζικές κινητοποιήσεις του 1857 στη Νέα Υόρκη, όταν οι εργάτριες στα εργοστάσια υφαντουργίας και ιματισμού απαίτησαν 10ωρο εργασίας (έως τότε δούλευαν για 16 ώρες την ημέρα), ίσα μεροκάματα με τους άνδρες (οι οποίοι ήδη είχαν πετύχει λιγότερες ώρες εργασίας) και ανθρώπινες συνθήκες. Τα αιτήματα τους αντιμετωπίστηκαν με αστυνομική βιαιότητα. Όμως εκείνες δεν το έβαλαν κάτω. Δύο χρόνια αργότερα έκαναν το πρώτο βήμα για την οργάνωση του δικού τους εργατικού σωματείου.

Χρειάστηκε όμως να περάσουν 51 ολόκληρα χρόνια για να επανέλθουν στη μνήμη οι θυσίες της Νέας Υόρκης. Ήταν 8 Μαρτίου του 1908, όταν χιλιάδες εργάτριες των εργοστασίων υφαντουργίας στην πόλη τίμησαν τον πρώτο καταγεγραμμένο εργατικό ξεσηκωμό γυναικών του 1857 και απαίτησαν δικαίωμα ψήφου, κλείσιμο των φρικτών κατέργων εργασίας, και διακοπή της εμπορίας παιδιών. Οι συγκεντρώσεις αντιμετωπίστηκαν ξανά με βιαιότητα, όμως ο σπόρος άνθισε με την «εξέγερση των 20.000». Την αρχή έκαναν Εβραίες και Ιταλίδες εργάτριες των εργοστασίων ιματισμού, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων ήταν κάτω των 20 ετών.

22 Νοεμβρίου 1909. Έχουν περάσει αρκετές εβδομάδες τοπικών απεργιών και τα σωματεία των εργατών καλούνται να αποφασίσουν για το μέλλον των αγώνων τους με αφορμή την απεργία στο εργοστάσιο της Triangle Shirtwaist Company. Έχουν περάσει πάνω από τέσσερις ώρες, στις οποίες οι άνδρες ομιλητές προειδοποιούν για τον κίνδυνο μιας γενικευμένης απεργίας. Το λόγο πήρε τότε η Ουκρανικής καταγωγής Κλάρα Λέμλικ, διαρκής στόχος τραμπούκων των αφεντικών των εργοστασίων και της αστυνομίας: «Άκουσα όλους τους ομιλητές και δεν διαθέτω άλλη υπομονή. Είμαι εργάτρια, μια από όλες αυτές που απεργούν ενάντια στις αφόρητες συνθήκες. Κουράστηκα να ακούω τους ομιλητές να μιλούν με γενικότητες. Εδώ ήρθαμε να αποφασίσουμε αν θα κατέβουμε σε απεργία ή όχι. Εγώ προτείνω να κατέβουμε σε γενική απεργία. Τώρα!».

Οι πορείες και οι συγκρούσεις με την αστυνομία κράτησαν έως τις αρχές Φεβρουαρίου του 1910 και κατέληξαν σε καθολικές υπογραφές συλλογικών συμβάσεων με όλες τις εταιρείες, εκτός όμως της Triangle Shirtwaist Company.

«Απεργείτε κατά του Θεού και τη Φύσης, που πρωταρχικός τους Νόμος είναι ο Άνδρας να κερδίζει το ψωμί του με τον ιδρώτα του. Απεργείτε ενάντια στο Θεό», έλεγε ένας δικαστής στη δίκη συνδικαλιστριών εκείνες τις μέρες!

Ένα χρόνο μετά τις απεργίες στην Triangle Shirtwaist Company, ήρθε μια τραγωδία βγαλμένη από το μίσος όσων ήθελαν να διατηρήσουν την δουλοπαροικία ως επίσημο εργασιακό καθεστώς. Μία ακόμη απεργία ήταν στα σκαριά, όταν άγνωστοι κλειδαμπάρωσαν τις πόρτες του εργοστασίου κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς. Οι 146 παγιδευμένες εργάτριες στα ανώτερα τμήματα του κτιρίου βρήκαν τραγικό θάνατο. Ήταν κορίτσια ηλικίας από 13 ως 25 ετών, νεο-μετανάστριες στην αμερικανική «Γη της Επαγγελίας». Η «ποινή» των ιδιοκτητών; Ακόμη πιο «τραγική». Ένας από αυτούς τιμωρήθηκε με πρόστιμο 20 δολαρίων, ενώ στις οικογένειες των θυμάτων δόθηκε αποζημίωση 75 δολαρίων για κάθε θάνατο.

Η «σπίθα» του γυναικείου εργατικού κινήματος δεν περιορίστηκε στις ΗΠΑ. Το 1911 θεσπίζεται για πρώτη φορά επίσημα η Διεθνής Ημέρα για τη Γυναίκα (19 Μαρτίου) σε Αυστρία, Δανία, Γερμανία και Ελβετία. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι βγαίνουν στους δρόμους απαιτώντας δικαίωμα ψήφου και εκλογής σε δημόσια αξιώματα για τις γυναίκες, καθώς και το δικαίωμα της εργασίας, της εκπαίδευσης και του τέλους στις ενδοεργασιακές φυλετικές διακρίσεις.

Έπειτα ήρθε ο «Μεγάλος Πόλεμο» και η φρίκη του έφερε σφοδρές αντιδράσεις, με την Διεθνή Ημέρα για τη Γυναίκα να γίνεται μοχλός πίεσης για το σταματημό των αιματοχυσιών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι Ρωσίδες βγήκαν στους δρόμους τιμώντας κι εκείνες το κίνημα για ισότητα και ελευθερία. Ήταν η τελευταία Κυριακή του Φεβρουαρίου του 1913.

Οι ημερομηνίες άλλαζαν ανάλογα με τον τρόπο μέτρησης του χρόνου ανά τον κόσμο και τις εκδηλώσεις μνήμης για τους γυναικείους αγώνες. Η σοβιετική Ρωσία ήταν όμως εκείνη που εγκαθίδρυσε την 8η Μαρτίου ως την επίσημη ημέρα «εορτασμού» των αγώνων για το αυτονόητο. Στις 23 Φεβρουαρίου του 1917 (σσ. σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο – 8 Μαρτίου κατά το Γρηγοριανό) ξεσπά στην Αγία Πετρούπολη η απεργία για «ψωμί και ειρήνη», ως απάντηση στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης κι εργασίας, και στα δύο εκατομμύρια Ρώσων νεκρών του Πολέμου. Διαρκεί για τέσσερις ημέρες ώσπου τελικά ο Τσάρος Νικόλαος Β’ παρείχε στις γυναίκες δικαίωμα ψήφου. Σύντομα όμως οι μαζικές απεργίες τις περιόδου οδήγησαν στην «Φεβρουαριανή Επανάσταση», την πρώτη φάση της «Ρωσικής Επανάστασης» και της οριστικής πτώσης του Τσάρου.

Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση η Αλεξάντρα Κολοντάι πείθει τον Λένιν να επισημοποιήσει τη «γιορτή» στη Σοβιετική Ένωση, η οποία μέχρι το 1965 είχε χαρακτήρα εργατικό. Η άνοδος του φεμινιστικού κινήματος της δεκαετίας του 1960 έδωσε άλλη διάσταση στον επίσημο εορτασμό της 8ης Μαρτίου. Η μέρα αυτή είναι αργία σε αρκετές χώρες ενώ το 1975 ο ΟΗΕ αποφάσισε να την τιμά κι εκείνος «επίσημα». Δύο χρόνια μετά, η Γενική Συνέλευση του Οργανισμού έδωσε το δικαίωμα σε κάθε χώρα-μέλος να τιμά τη μνήμη των γυναικών που αγωνίστηκαν για τα δικαιώματά τους, όποια μέρα εκείνη το επιθυμεί ανάλογα με τις ιστορικές της μνήμες.

Σήμερα η θέση της γυναίκας στην εργασία και τη ζωή έχει αλλάξει. Όχι όμως παντού. Μπορεί οι Σκανδιναβικές χώρες να θεωρούνται ότι στον τομέα της εργασίας βρίσκονται στο καλύτερο επίπεδο όλων, όμως σε Δανία, Φινλανδία, Νορβηγία τα ποσοστά των γυναικών που έχουν πέσει θύματα ψυχολογικής, σεξουαλικής και σωματικής βίας ξεπερνούν το 40% και φτάνουν -στη Δανία- ακόμη και το 60%! Στην Ευρώπη, μια στις τρεις γυναίκες έχει υποστεί βία, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύτηκαν μετά από πανευρωπαϊκή έρευνα αυτήν την εβδομάδα. Το 2012 η μέση αμοιβή των γυναικών έφτασε το 76,5% πέφτοντας μάλιστα κατά μισή μονάδα σε σύγκριση με το 2011. Περισσότεροι από 1,5 δισ. άνθρωποι ζουν την ημέρα με μόλις ένα δολάριο μεροκάματο, οι πλειοψηφία των οποίων είναι γυναίκες.

Σε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, οι γυναίκες στερούνται ακόμη και του δικαιώματος να οδηγούν, ενώ μόλις πέντε χρόνια πριν, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Μπαν Κι Μουν είχε δηλώσει πως «μια στις τρεις γυναίκες σε ολόκληρο τον πλανήτη έχει δαρθεί, βιαστεί ή κακοποιηθεί με οποιονδήποτε άλλο τρόπο τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της». Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κάθε λεπτό μία γυναίκα πεθαίνει από επιπλοκές στην εγκυμοσύνη, με τα θύματα να ξεπερνούν ετησίως τα 287.000. Αιτία των τραγικών αυτών ποσοστών είναι η έλλειψη πρόσβασης σε βασικές δομές υγείας, ενώ σύμφωνα με την UNICEF το ένα τρίτο του γυναικείου πληθυσμού του πλανήτη μεταξύ 20 και 24 ετών υποχρεώθηκε να παντρευτεί πριν καν κλείσει τα 18 του χρόνια.

Οι αριθμοί τρέχουν και τα στατιστικά καταγράφονται και ανακοινώνονται. Όμως τα πράγματα είναι πολύ πιο σοβαρά από μια απλή περιγραφή στοιχείων. Με τον συντηρητισμό που εξαπλώνεται στον λεγόμενο «πολιτισμένο» δυτικό κόσμο και την είδηση ότι η σύγχρονη Ισπανία προωθεί νόμο που θα απαγορεύσει τις εκτρώσεις εκτός αν τίθεται ζήτημα υγείας ή η εγκυμοσύνη προήλθε από βιασμό, το μέλλον δεν χαρίζεται σε κανένα. Πόσο μάλλον όταν –εντέχνως ή μη- ξεχάσαμε ότι αυτή η μέρα είναι κυρίως μια μέρα μνήμης, παρά μια «γιορτή».

Advertisements
Posted in: Uncategorized